Օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում ստորագրված հուշագրի հիման վրա «Firebird AI» ընկերությունը հայտարարել է Հայաստանում արհեստական բանականության տվյալների կենտրոնի կառուցման մասին: Նախագծի իրականացման գործնական փուլը կսկսվի ամենամոտ ժամանակներս։ Այս մասին, ամփոփելով 2025 թվականի արդյունքները, հայտարարել է Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարար Մխիթար Հայրապետյանը:
«Firebird AI» նախագիծ. 500 միլիոնից մինչև 4 միլիարդ դոլարի ներդրումներ
Նա հիշեցրել է, որ ի սկզբանե «Firebird AI»-ը հայտարարել էր մինչև 500 միլիոն ԱՄՆ դոլարի ներդրումների մասին։ Սակայն նախագծի իրականացման ընթացքում պարզ դարձավ, որ ընկերությունն ունի մասշտաբների էական ընդլայնման հնարավորություններ։ Նրա խոսքով՝ արդեն ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի Հայաստան կատարած այցի շրջանակներում հայտարարվեց, որ ընկերությունը հայտ է ներկայացրել նախագծի երկրորդ փուլի իրականացման համար։ Դրա գործարկման դեպքում ներդրումների ընդհանուր ծավալը կհասնի մինչև 4 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի։
Շինարարություն և գործարկման ժամկետներ. թույլտվություններից մինչև գործնական իրականացում
Ընկերությունն արդեն ձեռք է բերել հողատարածքը, և ներկայումս ընթանում են շինարարության թույլտվությունների ստացման, համայնքի հետ համաձայնեցման, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման գործընթացները։ Նախարարի խոսքով՝ նախապատրաստական շինարարական գործընթացները կամ արդեն մեկնարկել են, կամ գտնվում են ավարտական փուլում։
«Firebird AI»-ը պաշտոնապես հայտարարել է, որ գրաֆիկական պրոցեսորների և սերվերային սարքավորումների առաջին խմբաքանակը կմատակարարվի առաջիկա երկու ամսվա ընթացքում և անմիջապես կտեղադրվի։ Սա նշանակում է, որ նախագծի իրականացման գործնական փուլը կսկսվի շատ շուտով։ «Ի սկզբանե հայտարարվել էր, որ ընկերությունը պլանավորում է անցնել ծառայությունների մատուցմանը արդեն տարվա երկրորդ կեսից, ինչը ենթադրում է իրականացման սեղմ և արագացված ժամկետներ»,- նշել է նախարարը։
Լիցենզիաներ և պայմանագրեր. NVIDIA-ն և Dell-ն արդեն ներգրավված են
Խոսելով նախագծի իրավական և պայմանագրային կողմերի մասին՝ նախարարն ընդգծել է, որ իրականացման առաջին և երկրորդ փուլերի համար անհրաժեշտ արտահանման բոլոր թույլտվություններն ու լիցենզիաներն արդեն տրված են։ «Firebird AI»-ն ունի գործող պայմանագրային հարաբերություններ NVIDIA ընկերության հետ, որը համապատասխան գրաֆիկական պրոցեսորների սեփականատերն է և ունի դրանց վաճառքի իրավունքը։
Բացի այդ, ընկերությունը համագործակցում է Dell-ի հետ, որը պատասխանատու է սերվերային սարքավորումների արտադրության, գրաֆիկական պրոցեսորների ինտեգրման և պատրաստի սերվերային համակարգերի մատակարարման համար։ Այս փուլում նոր պայմանագրերի ստորագրման լրացուցիչ անհրաժեշտություն չկա. սարքավորումները ենթակա են ներկրման Հայաստան, ինչից հետո տվյալների կենտրոնը կսկսի աշխատանքը։
Ի՞նչ «գործարան» է սա. ոչ թե չիպեր, այլ ամպային ԱԲ ռեսուրսներ
Նախարարը հատուկ ընդգծել է, որ տվյալ դեպքում խոսքը ոչ թե միկրոչիպերի, կիսահաղորդչային նյութերի կամ ֆիզիկական բաղադրիչների արտադրության մասին է, այլ «գործարան» ասելով պետք է հասկանալ արհեստական բանականության ամպային ծառայությունների արտադրության ձեռնարկություն։
Պատրաստի սերվերային համակարգերը և գրաֆիկական պրոցեսորները կներկրվեն Հայաստան, և արդեն երկրի տարածքում դրանք կգեներացնեն գերհզոր հաշվողական ռեսուրսներ՝ արհեստական բանականության ամպային և գերհամակարգչային հզորություններ, որոնք ինտերնետի միջոցով հասանելի կդառնան պոտենցիալ օգտատերերին ողջ աշխարհում։
Աշխատատեղեր և տվյալների կենտրոնի տրամաբանությունը. կարևորը ոչ թե անձնակազմի թիվն է
Նախագծի էությունը հասկանալու համար նախարարը կարևորել է այն փաստը, որ այստեղ առանցքային ցուցանիշն աշխատատեղերի քանակը չէ։ Կախված ընկերության ռազմավարական որոշումներից՝ ձեռնարկությունում կարող է ներգրավված լինել մի քանի տասնյակից մինչև առավելագույնը 200 աշխատակից, բայց խոսքը հազարավոր աշխատատեղերի մասին չէ։
Սա պայմանավորված է նրանով, որ հիմնական աշխատանքը կատարելու են հենց հաշվողական համակարգերը։ Մարդկային գործոնը ներգրավված կլինի հիմնականում անվտանգության ապահովման, մոնիտորինգի և տեխնիկական սպասարկման մեջ։ Հիմնական ծանրաբեռնվածությունն ընկնելու է գերհամակարգչային համալիրների և հազարավոր սերվերների վրա։
Առաջնահերթություն Հայաստանի համար. ռեսուրսներ պետության թվային տրանսֆորմացիայի համար
Նախարարը հայտնել է, որ դեռևս «Firebird AI»-ի հիմնադիրների հետ նախագծի գաղափարի քննարկման փուլում ձեռք է բերվել սկզբունքային պայմանավորվածություն այն մասին, որ տվյալների կենտրոնի հաշվողական ռեսուրսների մի մասը կհատկացվի Հայաստանի ներքին կարիքների համար։
Թվային տրանսֆորմացիան ճանաչվել է երկրի ռազմավարական առաջնահերթություն։ Խոսքը տասնյակ և հարյուրավոր պետական ծառայությունների ավտոմատացման, հանրային կառավարման համակարգում արհեստական բանականության վրա հիմնված լուծումների ներդրման մասին է։ Դրա համար, էլեկտրաէներգիային և ինտերնետին զուգահեռ, պահանջվում են նոր, կրիտիկական նշանակության ռեսուրսներ՝ գերհզոր հաշվողական կարողություններ։ Առաջին անգամ Հայաստանի կառավարությունը հենվելու է ոչ միայն արտասահմանյան տվյալների կենտրոնների ռեսուրսների վարձակալության, այլ նախևառաջ սեփական տարածքում կառուցված և գործող կենտրոնի հզորությունների վրա։
Գիտություն, նորարարություն և հաշվողական ռեսուրսների 100% սուբսիդավորում
Նախագիծը կծառայի ոչ միայն պետական կարիքներին, այլև գիտությանը, տեխնոլոգիական զարգացմանը և նորարարություններին։ Նախարարը հիշեցրել է Արհեստական բանականության վիրտուալ ինստիտուտի ստեղծման, ինչպես նաև Amazon Web Services-ի և Firebird AI-ի հետ համագործակցության մասին։
Ապագայում տվյալների կենտրոնի կողմից արտադրվող հաշվողական ռեսուրսները կտրամադրվեն գիտական, հետազոտական և տեխնոլոգիական համայնքին։ Պետական ծրագրերի շրջանակներում այդ ռեսուրսները կսուբսիդավորվեն 100%-ով, քանի որ խոսքը չափազանց թանկարժեք հզորությունների մասին է։ Ըստ գործող կարգերի՝ առնվազն 5 հոգանոց խմբերից մինչև 100 հոգանոց կոլեկտիվները, ընկերությունները և ուսանողները կկարողանան հասանելիություն ստանալ այդ ռեսուրսներին։ Ծրագրի առաջին փուլն արդեն ավարտված է, ստացվել են բազմաթիվ հայտեր, և արդյունքների ամփոփումից հետո հաշվողական հզորությունները կտրամադրվեն անվճար։
Տնտեսական էֆեկտը և հարկային մուտքերը
Առանձին նախարարն ընդգծել է նախագծի հարկաբյուջետային էֆեկտը։ Մինչև 4 միլիարդ դոլարի ներդրումային ծրագրի իրականացումը կհանգեցնի զգալի հարկային մուտքերի պետական բյուջե։ Հայրապետյանը նշել է, որ գիտակցաբար ձեռնպահ է մնում շահութահարկի վերաբերյալ կոնկրետ թվեր հնչեցնելուց՝ առաջարկելով ցանկացողներին ինքնուրույն հաշվարկել էֆեկտը արհեստական բանականության գործիքների օգնությամբ։ Նրա խոսքով՝ վերջնական գումարը կլինի «տպավորիչ» և կուղղվի կրթության, գիտության, սոցիալական ծրագրերի ֆինանսավորմանը, ճանապարհաշինությանը և անվտանգության ապահովմանը։
Հայաստանը՝ ԱԲ հաշվարկների համաշխարհային առաջատարների թվում
Եզրափակելով ելույթը՝ նախարարը հայտարարել է, որ այս նախագծի շնորհիվ Հայաստանը դուրս է գալիս աշխարհի առաջատար երկրների շարք՝ արհեստական բանականության գերհզոր հաշվողական ռեսուրսների հասանելիությամբ։ Սա դռներ է բացում միջազգային տեխնոլոգիական ընկերությունների համար և երկիրը վերածում հաշվողական ռեսուրսների արտահանողի՝ ամպային ծառայությունների ձևաչափով։ Այսպիսով, Հայաստանը դառնում է նշանակալի գլոբալ դերակատար արհեստական բանականության ոլորտում՝ ամրագրելով իր ռազմավարական դերը ձևավորվող համաշխարհային տեխնոլոգիական ճարտարապետության մեջ։
Նյութի աղբյուրը՝ FreeNews.am
